Wystawę „Świat zmysłów” można było oglądać w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego przez 7 lat – do roku 2012. Jest to druga z kolei interaktywna wystawa zrealizowana w ww. Muzeum. Jest ona w dużym stopniu powiązana z naukami biologicznymi.
Na co dzień mówimy, że widzimy coś ładnego, słyszymy piękną muzykę, czujemy zapach ciasta czy też, że dotykamy czegoś gładkiego. Nigdy jednak nie myślimy nad tym jak właściwie odbieramy te wszystkie wrażenia słuchowe, węchowe itp. z otaczającego nas świata, a dzieje się to właśnie dzięki zmysłom. Nasz organizm ma tę niesamowitą umiejętność jaką jest przetwarzanie wszystkich odebranych sygnałów z naszego otoczenia na impulsy nerwowe. Impulsy te „podróżują” wzdłuż rdzenia kręgowego do mózgu i z powrotem.
Dzięki wystawie „Świat zmysłów” i możliwości wykonania ok. 60 doświadczeń, które przybliżą Wam zjawiska związane z działaniem i budową narządów zmysłów człowieka zrozumiecie fizjologiczne, fizyczne i anatomiczne podstawy działania narządów zmysłów.
Wystawa jest w pełni interaktywna. To znaczy, że każdy zwiedzający będzie mógł samodzielnie wykonywać różne doświadczenia. Przy każdym stanowisku znajduje się krótka instrukcja jak wykonać dany eksperyment wraz z objaśnieniem zjawiska w nim zachodzącego. Dzięki takiej możliwości zwiedzania wystawy, odwiedzający poprzez zabawę nowo zdobywaną wiedzą staje się także jej współtwórcą.
Cała wystawa została podzielona na trzy części. Każda z nich ukazuje różne spojrzenia na działanie zmysłów. Poszczególne części dają możliwość eksperymentowania wykorzystującego inne zmysły. Są to:
- Receptory – rejestratory sygnałów dla układu nerwowego
- Mono i stereo
- Oszukać zmysły
Autorami wystawy są: dr Maciej Kluza oraz dr hab. Ewa Wyka
Wystawa powstała dzięki wsparciu finansowemu Województwa Małopolskiego oraz Fundacji Bankowej im. Leopolda Kronenberga.
Receptory – rejestratory sygnałów dla układu nerwowego.
Wszystkie informacje z otoczenia są przetwarzane w naszym mózgu, czyli w głównym narządzie zmysłów.
W pierwszej części wystawy można wykonać doświadczenia dotyczące działania i budowy narządów zmysłów i tym samym samodzielnie ocenić sprawność własnych zmysłów.
W tej części wystawy można między innymi zobaczyć, że na siatkówce oka znajduje się faktycznie odwrócony obraz, a to dzięki dużemu modelowi oka. Dla niektórych może się to okazać wręcz zaskakujące. Krzywizna soczewki we ww. modelu może się zmieniać i dzięki temu zwiedzający mogą zrozumieć mechanizm akomodacji oka. Zwiedzając wystawę można spotkać się również z eksperymentami związanymi z postrzeganiem barw, dzięki którym można sprawdzić własną zdolność rozróżniania kolorów oraz dowiedzieć się jak komórki fotoreceptorowe znajdujące się w siatkówce rozpoznają kolory. Nie zabraknie także doświadczeń z reakcji własnej źrenicy na zmiany w oświetleniu.
Kolejnym zmysłem z jakim mamy do czynienia w tej części wystawy jest słuch. Oprócz modelu budowy ucha i ukazaniu wpływu wad słuchu na percepcję słuchową znajdziecie w tej części wystawy doświadczenia podczas których wyznaczycie własną krzywą słyszalności, czyli zależności pomiędzy natężeniem najcichszego słyszalnego dźwięku a jego częstotliwością, a także przekonacie się, że fala dźwiękowa trafia do ośrodków słuchowych w uchu wewnętrznym nie tylko poprzez powietrze, ale również poprzez drgania kości czaszki.
Idąc dalej spotkacie się z doświadczeniami dotyczącymi zmysłu dotyku. Sprawdzicie swoją zdolność „czytania palcami”, zmierzycie się z układanką przedstawiającą homunkulusa sensorycznego oraz przy pomocy tylko dotyku dopasujecie klocki o skomplikowanych kształtach do odpowiadających im otworów.
W pierwszej części wystawy nie zabraknie także doświadczeń związanych ze zmysłem węchu. W „ogrodzie zapachów” będziecie mieć okazję samodzielnie zidentyfikować przyjemne i te mniej przyjemne zapachy.
Mono i stereo
Druga część wystawy dostarczy zwiedzającym odpowiedzi na pytania w jaki sposób m.in. dwoje uszu i dwoje oczu zwiększa nasze możliwości postrzegania świata.
Na pewno mieliście już okazję oglądać płaski rysunek i mieć wrażenie, że jest on trójwymiarowy. Ta część wystawy pokaże Wam wiele metod pozwalających na wywołanie właśnie takiego wrażenia. Zadzieje się to np. poprzez pokazywanie prawemu i lewemu oku dwóch nieco przesuniętych obrazów tego samego obiektu czy poprzez wykorzystanie par obrazów w stereoskopie lustrzanym.
Idąc dalej po drugiej części wystawy wykonacie doświadczenia pokazujące m.in., że dwoje oczu potrzebne jest do prawidłowej oceny odległości, a dwoje uszu pozwala na ocenę kierunku, z którego dochodzi dźwięk.
Druga część wystawy również skupia się na węchu i dotyku. Doświadczenia z nimi związane jakie można wykonać w tej części to poznanie różnic w zapachu enancjomerów (izomerów optycznych, które są własnymi lustrzanymi odbiciami), karwonu (zapach mięty i anyżu) oraz limonenu (zapach pomarańczy i cytryny). Przekonacie się również, że zmysł dotyku nie pozwala na precyzyjny pomiar temperatury dotykanych przez nas przedmiotów.
Oszukać zmysły
Nasze zmysły nie są doskonałe. Możemy dzięki nim funkcjonować, ale mają one wiele ograniczeń, przez które niestety mogą zostać oszukane. W trzeciej części wystawy spotkacie się z iluzjami i doświadczeniami dotyczącymi współdziałania zmysłów. zobaczycie tutaj iluzje optyczne związane z postrzeganiem odcieni kolorów, iluzje geometryczne oraz zasady działania kamuflażu.
Oprócz iluzji oszukujących nasz wzrok, zobaczycie, a w zasadzie usłyszycie również iluzje akustyczne. Waszym zadaniem będzie m.in. odnalezienie najwyższego lub najniższego dźwięku „dziwnego pianina” posiadającego 12 klawiszy obejmujących jedną oktawę gamy chromatycznej. Nie będzie to jednak takie proste. W tej części wystawy nagracie też swój głos i usłyszycie, że będzie mieć on dziwną barwę, a wszystko dlatego, że naturalnie swój głos słyszymy w dużym stopniu poprzez drgania kości czaszki, zaś nagrany dźwięk słyszany jest tylko przez kanał słuchowy.
To tylko wybrane eksperymenty z tej części wystawy. Zapraszamy do zwiedzenia całości!
Wystawa „Świat zmysłów” to około 60 stanowisk, które zostały rozmieszczone na pierwszym i drugim piętrze Generatora.
Wstęp na wystawę jest w cenie biletu na Ekspozycje:
– ulgowy: 12,00 zł
– normalny: 22,00 zł
Wystawa będzie dostępna w Generatorze Nauki GEN do 30 sierpnia 2027 roku w godzinach otwarcia Generatora.
Źródło: Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius w Krakowie
