Taka lekcja biologii w praktyce pokazuje, że nauka jest blisko nas, a dzieci i młodzież mogą nie tylko zdobywać wiedzę, ale również prowadzić własne eksperymenty, współtworzyć naukę i być prawdziwymi naukowcami.
30 września w Generatorze Nauki GEN odbyły się warsztaty przyrodnicze „Las w słoiku”. Zajęcia rozpoczęły się od części teoretycznej, podczas której uczestnicy poznali zasady funkcjonowania niewielkiego, zamkniętego ekosystemu w szklanym naczyniu. Dowiedzieli się m.in., jak krąży w nim woda, dlaczego tak ważny jest odpowiedni dobór roślin oraz na co zwracać uwagę podczas późniejszych obserwacji.
Następnie teoria została zamieniona w praktykę. Pod okiem Piotra Krawczyka z Las w Słoiku by Leśny Słój, uczestnicy samodzielnie stworzyli własne lasy w słoikach. Każdy otrzymał komplet materiałów potrzebnych do jego wykonania, w tym słoik, elementy do przygotowania podłoża, mech, odpowiednio dobrane rośliny oraz dekoracje. Uczestnicy przygotowali mieszankę podłoża, ułożyli poszczególne warstwy, a następnie posadzili rośliny i uzupełnili swoje kompozycje o elementy dekoracyjne. Dzięki temu każdy z powstałych ekosystemów nabrał indywidualnego charakteru.
Podczas pracy prowadzący wyjaśniał również, co dzieje się wewnątrz zamkniętego słoika. Jednym z najważniejszych procesów jest obieg wody – wilgoć z podłoża i roślin paruje, następnie skrapla się na ściankach naczynia i wraca do podłoża. Dzięki temu woda pozostaje
w obiegu, a prawidłowo przygotowany ekosystem nie wymaga podlewania.
Stworzenie własnego lasu w słoiku było jednak dopiero początkiem. Gotowe ekosystemy staną się teraz przedmiotem dalszych obserwacji. Uczestnicy będą mogli śledzić zmiany zachodzące w ich słoikach, zwracając uwagę m.in. na wygląd roślin i mchu, poziom wilgotności, kondensację pary wodnej na ściankach czy zmiany zachodzące w podłożu. W ten sposób wykonany podczas warsztatów słoik staje się nie tylko dekoracją, ale również małą stacją doświadczalną, pozwalającą obserwować procesy zachodzące w przyrodzie.
Dwa takie ekosystemy pozostaną z nami na dłużej! Zostały przygotowane jako pokazowe lasy w słoiku, które będą dostępne do obserwacji także dla osób, które nie uczestniczyły w warsztatach. Odwiedzający Generator Nauki GEN będą mogli na bieżąco sprawdzać, jak zmieniają się rośliny, mech, podłoże oraz warunki panujące wewnątrz zamkniętych naczyń. Tym samym nasze dwa lasy w słoiku stają się „żywymi pomocami dydaktycznymi”, które pozwolą obserwować procesy zachodzące w przyrodzie podczas kolejnych wizyt w Generatorze.
Jak dbać o las w słoiku?
Choć zamknięty ekosystem wymaga znacznie mniej pielęgnacji niż tradycyjne rośliny doniczkowe, nie oznacza to, że można całkowicie o nim zapomnieć. Najważniejsze jest odpowiednie miejsce. Las w słoiku powinien znajdować się w jasnym miejscu, ale nie w bezpośrednim słońcu. Promienie padające bezpośrednio na szkło mogą powodować nadmierne nagrzewanie się wnętrza i intensywne parowanie. Najlepiej sprawdzi się światło rozproszone.
Należy również unikać miejsc, w których występują duże wahania temperatury – bezpośredniego sąsiedztwa grzejników, kominków czy miejsc bardzo nasłonecznionych.
W pierwszych dniach po przygotowaniu lub przeniesieniu słoika naturalne jest pojawienie się pary wodnej na jego ściankach. Ekosystem potrzebuje czasu, aby ustabilizować warunki panujące wewnątrz.
Czy las w słoiku trzeba podlewać?
Nie należy robić tego często. W prawidłowo funkcjonującym ekosystemie większość wody pozostaje w obiegu zamkniętym. Jeśli jednak podłoże i mech wyraźnie wysychają, można dostarczyć niewielką ilość wody – najlepiej za pomocą pipety lub małego spryskiwacza. Najważniejsze jest, aby nie przelać ekosystemu!
Mech może być dobrym wskaźnikiem wilgotności. Jeśli jest wilgotny i zachowuje intensywny kolor, zazwyczaj oznacza to, że w słoiku znajduje się wystarczająca ilość wody. Z kolei wyraźne przesuszenie mchu może być sygnałem, że potrzebna jest niewielka ilość wody.
Działanie „Nauka bliżej nas” realizowane jest w ramach zadania pn. „Uczę się, Rozwijam i Odkrywam w Jaśle”. Projekt dofinansowany jest ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministra Edukacji w ramach programu pn.: „Kompas Młodego Obywatela”.
